प्रत्येकालाच सर्वगुणसंपन्न व्हायचे नसते. खरे तर, आजच्या विपणन आणि आरोग्यसेवा क्षेत्रात, तज्ञाची भूमिका बजावणे हे अनेकदा एक फायदा मानले जाते. कदाचित, हा त्या घटकांपैकी एक आहे जो नेत्रसेवा व्यावसायिकांना (ECPs) विशेषीकरणाच्या युगाकडे नेत आहे.
इतर आरोग्यसेवा शाखांप्रमाणेच, आज नेत्रचिकित्सा क्षेत्रही विशेषीकरणाच्या या प्रवृत्तीकडे वाटचाल करत आहे. बाजारपेठेतील अनेकजण याकडे व्यवसायाला वेगळेपण देणारे, रुग्णांना अधिक व्यापकपणे सेवा देण्याचा एक मार्ग आणि कार्यक्षेत्र विस्तारल्यामुळे नेत्रचिकित्सकांमध्ये वैद्यकीय नेत्रसेवा देण्यामध्ये वाढत्या स्वारस्याशी संबंधित एक प्रवृत्ती म्हणून पाहतात.
"विशेषीकरणाचा कल अनेकदा 'वॉलेट वाटप नियमा'चा परिणाम असतो. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, 'वॉलेट वाटप नियम' म्हणजे प्रत्येक व्यक्ती/रुग्णाकडे वैद्यकीय उपचारांवर दरवर्षी खर्च करण्यासाठी एक निश्चित रक्कम असते," असे 'रिव्ह्यू ऑफ ऑप्टोमेट्रिक बिझनेस'चे व्यावसायिक संपादक, मार्क राईट, ओडी, म्हणाले.
ते पुढे म्हणाले, “ड्राय आय (डोळे कोरडे पडणे) चे निदान झालेल्या रुग्णाच्या बाबतीत दवाखान्यात घडणारे एक सामान्य उदाहरण म्हणजे, त्यांना एक शोधमोहिमेसारखी यादी दिली जाते: औषधांच्या दुकानातून हे आय ड्रॉप्स खरेदी करा, या वेबसाइटवरून हा आय मास्क घ्या, इत्यादी. दवाखान्यापुढील प्रश्न हा असतो की, त्या पैशांपैकी जास्तीत जास्त रक्कम दवाखान्यातच कशी खर्च करता येईल.”
या प्रकरणात, रुग्णाला दुसरीकडे जाण्याची गरज पडण्याऐवजी डोळ्याचे थेंब आणि डोळ्यावर लावायचा मास्क दवाखान्यातच खरेदी करता येतील का, हा विचार आहे? असा प्रश्न राईट यांनी विचारला.
आजच्या दैनंदिन जीवनात रुग्णांच्या डोळ्यांच्या वापराची पद्धत बदलली आहे, विशेषतः वाढलेल्या स्क्रीन टाइममुळे, ही जाणीवही नेत्रतज्ज्ञांकडून (ODs) विचारात घेतली जात आहे. याचा परिणाम म्हणून, नेत्रतज्ज्ञांनी, विशेषतः खाजगी दवाखान्यात रुग्णांना तपासणाऱ्यांनी, आजच्या बदलत्या आणि अधिक विशिष्ट रुग्ण गरजा पूर्ण करण्यासाठी विशेष शाखांचा अधिक सक्रियपणे विचार करण्यास किंवा त्या जोडण्यास सुरुवात केली आहे.
राईट यांच्या मते, व्यापक संदर्भात विचार केल्यास, ही संकल्पना म्हणजे डोळे कोरडे पडलेल्या रुग्णाला ओळखण्याची एक सामान्य पद्धत आहे. ते फक्त निदान करण्यापलीकडे जाऊन त्यांच्यावर उपचार करतात का? 'खर्च वाटपाचा नियम' सांगतो की, शक्य असेल तेव्हा रुग्णाला अशा कोणाकडे किंवा कुठे पाठवण्याऐवजी त्याच्यावर उपचार केले पाहिजेत, जिथे त्याला तसेही खर्च होणारे अतिरिक्त पैसे खर्च करावे लागतील.
“विशेषीकरण देणाऱ्या कोणत्याही व्यवसायाला तुम्ही हे तत्त्व लागू करू शकता,” असे ते पुढे म्हणाले.
एखाद्या विशिष्ट क्षेत्रात प्रवेश करण्यापूर्वी, नेत्रचिकित्सकांनी (ODs) प्रॅक्टिस वाढवण्यासाठी उपलब्ध असलेल्या विविध मार्गांवर संशोधन आणि विश्लेषण करणे महत्त्वाचे आहे. अनेकदा, याची सुरुवात करण्यासाठी सर्वोत्तम मार्ग म्हणजे, संभाव्य विशेष क्षेत्रात आधीपासूनच कार्यरत असलेल्या इतर नेत्रचिकित्सकांना (ECPs) विचारणे. तसेच, सर्वोत्तम जुळणी निश्चित करण्यासाठी सध्याचे उद्योग ट्रेंड, बाजारपेठेतील लोकसंख्याशास्त्र आणि अंतर्गत व्यावसायिक व उद्योगविषयक उद्दिष्टे पाहणे हा आणखी एक पर्याय आहे.
विशेषीकरणाबद्दल आणखी एक कल्पना आहे आणि ती म्हणजे केवळ विशेषीकरण क्षेत्रातच सेवा देणारी वैद्यकीय सेवा. राईट म्हणाले, "ज्या नेत्रचिकित्सकांना (ODs) सर्वसामान्य रुग्णांना हाताळायचे नसते, त्यांच्यासाठी हा अनेकदा एक पर्याय असतो. त्यांना फक्त अशा लोकांनाच हाताळायचे असते ज्यांना त्या विशेषीकरणाची गरज आहे. अशा वैद्यकीय सेवेसाठी, उच्च-स्तरीय उपचारांची गरज असलेल्या रुग्णांना शोधण्याकरिता कमी पैसे देणाऱ्या अनेक रुग्णांची छाननी करण्याऐवजी, ते हे काम इतर वैद्यकीय सेवांवर सोपवतात. त्यामुळे, केवळ विशेष सेवा देणाऱ्या वैद्यकीय सेवा देणाऱ्या संस्था, जर त्यांनी आपल्या सेवेची किंमत योग्यरित्या ठरवली असेल, तर केवळ त्यांना हव्या असलेल्या रुग्णांना हाताळूनही, सामान्य वैद्यकीय सेवेपेक्षा जास्त एकूण महसूल आणि जास्त निव्वळ नफा मिळवू शकतात."
पण, या कार्यपद्धतीमुळे असा मुद्दा उपस्थित होऊ शकतो की, एखादे विशेष क्षेत्र शिकवणारे अनेक व्यवसाय आपल्या उत्पादनांची किंमत योग्य प्रकारे ठरवत नाहीत, असे ते पुढे म्हणाले. “सर्वात सामान्य चूक म्हणजे आपल्या उत्पादनाची किंमत खूपच कमी ठेवणे.”
तरीही, तरुण नेत्रचिकित्सकांचा एक घटक असाही आहे, जे त्यांच्या सामान्य प्रॅक्टिसमध्ये एखाद्या विशेषज्ञतेची संकल्पना जोडण्यास, किंवा अगदी संपूर्णपणे विशेषीकृत प्रॅक्टिस सुरू करण्यास अधिक उत्सुक दिसतात. हा एक असा मार्ग आहे जो अनेक नेत्रचिकित्सकांनी बऱ्याच वर्षांपासून अवलंबला आहे. जे नेत्रचिकित्सक विशेषज्ञता निवडतात, ते स्वतःला इतरांपासून वेगळे करण्यासाठी आणि त्यांच्या प्रॅक्टिसला वैशिष्ट्यपूर्ण बनवण्यासाठी असे करतात.
पण, काही नेत्ररोग तज्ञांच्या लक्षात आल्याप्रमाणे, विशेषीकरण हे प्रत्येकासाठी नसते. “विशेषीकरणाचे आकर्षण असूनही, बहुतेक नेत्ररोग तज्ञ सर्वसाधारण ज्ञानच वापरतात, कारण त्यांचा असा विश्वास असतो की सखोल ज्ञान मिळवण्याऐवजी व्यापक ज्ञान मिळवणे हे यशासाठी अधिक व्यावहारिक धोरण आहे,” असे राईट म्हणाले.